Martxoaren 8 honetan, eskubideak eta datuak aldarrikatzen ditugun bitartean, beste mugimendu batera ere gonbidatu nahi zaituztet: erdigunerako bidaia batera, gu sostengatzen gaituen erro sakonerantz. Ez baitugu soilik munduan egin duguna ospatzen, baizik eta gure baitan dagoen izaera sakona ere gogoratzen dugu: zauriaren eta zatiketaren aurretik dagoena.
Duela 33 urte, martxoaren 8 batean, nire baitan aspaldian mugitzen ari zen zerbaitek beste hamabost emakumerengan aurkitu zuen oihartzuna, eta elkartzen hasi ginen abiatzen ari zenaren neurria oraindik ulertu gabe. Horrela abiatu zen nire ibilbidea, askatasun sakon baten deiaz bultzatuta: izateko askatasuna.
Banekien kanpoan aldarrikatzea ez zela nahikoa. Mundua berdintasuna eskatzen ari zen bitartean, nire baitan beste mugimendu bat esnatzen ari zen: gelditu, barrura begiratu eta sentitu, gure posizioetan babestu gabe.
Gaur argiago ikusten dut ez zela kasualitatea bide hura martxoaren 8 batean hastea. Ez nuen kanpoko aldarrikapena ordezkatu nahi; barne-eraldaketak lagundu behar zuela sentitzen nuen. Izan ere, barrutik defentsan eta deskonexioan bizitzen jarraitzen bagenuen, ez zen berdintasun sendo eta iraunkorrik eraikiko.
Horrela hasi nintzen femenino sakonaren esnatzera urratsak ematen. Denborarekin bere esanahia argitzen joan zen. Ez zen genero-identitate bati edo teoria bati lotutako zerbait; pausoz pauso zabaltzen zen bizipen bat zen. Zatikatua zegoena bateratzea zen kontua. Gure zauria aitortzea, haren menpe erori gabe. Bihotza irekitzea, gure argia eta gure itzala biak baztertu gabe sostengatzeko.
Denborak erakutsi dit bihotza irekitzea ez dela keinu xaloa edo sentimentala. Onarpen sakoneko ariketa da. Geure burua osotasunez begiratzea da, onargarri eta onartezin zatietan banatu gabe. Kontzientzia, errespetua eta erantzukizuna eskatzen ditu gure historiaren aurrean. Azken batean, konpasio heldua da: ez du ihesik egiten, ez du justifikatzen; aitortu, integratu eta eraldatu egiten du.
Bilaketa hura ez zen soilik pertsonala. Integratzen saiatzen ginena bizitza ulertzeko modu zabalago batekin lotuta zegoen. Euskal tradizioan, gizartearen antolaketa matrilinealak ez zuen emakumeen nagusitasuna adierazten, baizik eta jarraipena eta erantzukizuna. Ez zen pertsona isolatua erdigunean jartzen, baizik eta belaunaldiz belaunaldi zaindu beharreko bizitzaren osotasuna. Bizitzaren parte izateko modu zehatza zen.
Nolabait, hori bera bilatzen genuen guk ere: barrutik ez zatitzea eta bizitzaren osotasuna berreskuratzea.
Memoria hark ez zuen soilik gizartea antolatzeko modu bat adierazten; kontzientzia espiritual bat zen. Eta kontzientzia horretatik bizi denean, norberak bere lekua hartzeko modua ere aldatzen da. Lekua hartzea ere lidergoa da: autokontzientziatik jaiotzen dena, norberaren izaera aitortzetik eta barne-koherentziatik jardutetik. Ez da inposatzea; bizitza zaintzea baizik.
Kosmobisio horren bihotzean Mari dago, euskal mitologiako Jainkosa, naturaren osotasun bizia irudikatzen duena. Indar integratzailea da: sorkuntza eta suntsipena, argia eta iluntasuna, itxuraz aurkakoak direnak bateratzen ditu. Bizitzak ez duela ezer baztertzen gogorarazten digu, baizik eta dena bere osotasunean hartzen duela.
Irudi hark gure prozesua argitu zuen, eta kobara jaisteko beharra sentitu genuen. Mariren irudian, jaistea saihestu dugunari begiratzeko ausardia da: itzala integratzea eta gure indarra aitortzea. Femenino sakona ez da leuntasuna, indar integratzailea baizik; bizitza zatitu gabe sostengatzeko gaitasuna.
Horregatik, agian, martxoaren 8a boterea nola bizi dugun berrikusteko eguna ere bada. Ez soilik aldarrikatzeko, baizik eta galdetzeko: nondik gauzatzen dugu? Zauritik eta konfrontaziotik, ala kontzientziatik eta integrazioetik?
Urte hauetan guztietan ikusi dut sakontasunera jaistea saihesten dugunean zatiketa berriro agertzen dela. Harremanetan, lanaren antolaketan eta Lurrarekin dugun loturan islatzen da. Emozioetatik urruntzen garenean, kontrolatu nahi izaten ditugu; gorputzetik deskonektatzen garenean, haren mugak entzun gabe erabiltzen dugu; gure itzala baztertzen dugunean, kanpora proiektatzen dugu. Logika bera zabaltzen da Lurrera ere: haren parte garela sentitzeari uzten diogunean, baliabide huts gisa tratatzen hasten gara.
Maila guztietan dinamika bera errepikatzen da: lotura galtzen dugu eta dominatzen hasten gara. Horregatik, krisi ekologikoa ez da soilik teknikoa edo ekonomikoa; gure izaeratik urrundu garen moduarekin du zerikusia. Agian gaur ekofeminismo deitzen dugunak hori bera gogorarazten digu: Lurra nola tratatzen dugun eta femeninoa nola tratatzen dugun jatorri bereko deskonexio batean oinarritzen direla.
Eta hor kokatzen da martxoaren 8aren dei sakona.
Kanpoko egiturak eraldatzea ez da nahikoa, barrutik logika berarekin jarduten jarraitzen badugu. Berdintasuna aldarrikatzea ere ez da nahikoa, boterea zauritik eta ez kontzientziatik bizi badugu.
Gure lekua hartzea ez da gu zatitu gintuen eredua errepikatzea; gure izaerarekin berriz adiskidetzea da, kanpora eraikitzen dugun berdintasuna barne-koherentzia egiazko batean oinarri dadin.
Agian benetako iraultza mundua eraldatzea da, gure bihotza nola bizi dugunetik hasita.