Duela aste batzuk, blog honetan Ikuslearen garaiaz eta uda bakoitzak ikusi beharra dagoen horri zintzotasun handiagoz begiratzeko egiten digun gonbidapenaz hausnartzen nuen. Orduan asmoaz, gure sua zaintzeaz eta etortzekoa zenerako ontzia prestatzeaz hitz egiten genuen.
Gaur, Itzalaren Tailerrean eta Vision Quest-en —naturako lau eguneko erretiroan— bizitako prozesua gidatu, lagundu eta sostengatu ondoren idazten dut.
Uda irudi sinple bat eskaintzen digu bizi izan dugunera hurbiltzeko. Eguzkia goian dagoenean, itzala gertu gelditzen da eta argiago marrazten da. Argiak ez du desagerrarazten; hobeto ikusten laguntzen du. Gure barne-munduan ere badaude kontzientziatik kanpo geratzen diren alderdiak, eta, hala ere, sentitzeko, erreakzionatzeko eta, batez ere, harremantzeko dugun moduan eragiten dutenak.
Horiek ezagutzeko biderik adierazgarrienetako bat gure proiekzioak dira. Geure baitan ikusi edo integratu ezin izan dugun horrek askotan besteengan aurkitzen du agertzeko azalera, batez ere sakon ukitzen gaituzten harremanetan: norbaitek baztertzen gaituela, arbuiatzen gaituela, gure espazioa inbaditzen duela edo behar adina baloratzen ez gaituela sentitzen dugunean, eta gertatzen ari dena baino askoz harago doala dirudien intentsitateko erreakzio bat pizten zaigunean. Kontrakoa ere gerta daiteke: norbaiten askatasuna, indarra edo sormen-gaitasuna sakon mirestea, oraindik aitortu gabe ikusten dugun horretatik zerbait gure baitan ere badagoela, bazterrean utzitako ezaugarri gisa.
Horregatik, egun hauetan etengabe presente egon den galderetako bat hau izan da: nondik ari naiz erreakzionatzen?
Zerbait aktibatzen zaigunean, berehala kanpora begiratzeko joera dugu: besteak esan du, egin du, ez du egin, ez nau ikusi, ez nau aitortu. Eta horretan egiaren zati bat egon daiteke. Proiekzio bat geureganatzeak ez du esan nahi gertakariak ukatzea, bestea justifikatzea edo gatazka osoa geurea dela pentsatzea; baizik eta gelditu eta geure historiako zer zati sartu den eszenan galdetzea. Itzalaren lanean, sentitzen duguna behatzeko gaitasun horrek, harekin erabat identifikatu gabe, gure emozioarekin harremanetan jartzen hastea ahalbidetzen digu, soilik emozio horretatik jardun beharrean.
Zauritik erreakzionatzen dugunean, erraz sartzen gara erasoaren eta defentsaren dinamikan: itxi egiten gara, errua botatzen dugu, exijitu egiten dugu, urrundu egiten gara edo bestea aldatzen saiatzen gara sentitzen ari garena sentitzeari uzteko. Erreakzio batek beste erreakzio bat aurkitzen du, eta lotura borroka-eremu bihur daiteke. Erreaktibotasunak aurrean dugun pertsonarekiko lotura galtzeko ahalmena du, harik eta aurkari gisa ikustera iritsi arte.
Orduan hasten da mintza zulatzen; Ikuslearen garaia irudi horrekin hasi genuen, eta pertsona bakoitzak bere berezitasuna galdu gabe lotuta mantentzen gaituen ehun fin gisa uler dezakegu. Mintzak dimentsio indibiduala du, baina baita harremanezkoa ere: ahultzen denean, lotura sostengatzeko dugun gaitasuna txikitzen da. Epai bakoitzak, aitortu gabeko proiekzio bakoitzak eta erantzun defentsibo bakoitzak distantzia handitu dezake, harik eta geure barruan hasi zena zatiketa eta bereizketa bihurtu arte.
Proiekzioa geureganatzeak mugimendu hori eteten du. Beste bati zer dagokion, geuri zer dagokigun eta bien artean benetan zer gertatzen ari den bereizten laguntzen digu, besteari dagokiona haren esku utziz. Ez ditu gatazka edo desberdintasunak ezabatzen, baina geure zatiarekiko erantzukizuna itzultzen digu; hau da, erantzuteko gaitasuna.
Askotan, hari horri jarraitzean, gure bizitzako lehen harremanetara eta ama- zein aita-irudien inguruan eraikitzen joan ginen kontakizunetara iristen gara. Horrek ez du esan nahi gure ama edo aita guk gogoratzen ditugun bezalakoak zirenik zehazki; baizik eta izan ginen haur hark bizitzen ari zena interpretatu eta esanahi bat eman behar izan ziola.
Agian sentitu genuen ez gintuztela behar genuen moduan ikusten, aitortza ez zela espero genuen bezala iristen edo maitasuna jasotzeko nabarmendu, ez molestatu, besteak zaindu, indartsu izan, dena ondo egin edo ezer behar ez izaten ikasi behar genuela. Esperientzia horietatik kontakizun bat eraiki genuen eta, haren inguruan, identitate bat ere bai: «ez naiz nahikoa», «nire balioa erakutsi behar dut», «ez dut gehiegi behar izan behar», «maite nazaten, lehenik besteak zaindu behar ditut».
Kontakizun horiek ez dira oroitzapen soil gisa geratzen. Askotan, ondorengo esperientziak interpretatzeko erabiltzen dugun lente bihurtzen dira. Jada ez da ama edo aita gu aitortzen ez gaituela dirudiena; gure bikotekidea izan daiteke, lanean dugun norbait edo gure seme-alabak. Pertsonaiak aldatzen dira, baina gaur egungo egoera batek oso antzinako barne-posizio bat aktiba dezake eta, ia konturatu gabe, atsegin eman, obeditu, frogatu, kontrolatu edo arbuioa saihesteko beharretara eraman gaitzake berriro.
Kontakizuna aldatzeak ez du esan nahi bizitakoa ukatzea edo geure buruari istorio atseginago bat asmatzea. Esan nahi du aitortzea interpretazio hura gure bizitzako une jakin batean sortu zela eta ez duela gu garenari buruzko egia osoa jasotzen. Zauriarekin erabat identifikatzeari uzten diogunean, paisaia zabalagoa ikusten has gaitezke. Tailerrean agertu zen irudietako bat ere horixe izan zen: zauria badago, baina ez da paisaia osoa.
Eta hori intelektualki ulertzea ez da beti nahikoa. Gure historia ezin hobeto ezagutu dezakegu eta, hala ere, leku beretik erantzuten jarraitu. Esperientziak gorputza eta emozioa ere zeharkatu behar ditu, eta, azkenik, gure hautuak. Egun hauetan egindako lanak une batean adierazi ezin izan ziren amorruari, beldurrari, erruari edo zaurgarritasunari lekua ematera eraman gintuen; kontzientziatik kanpo geratzen denak agertzeko bideak bilatzen jarraitzen duelako.
Estimuluaren eta gure erantzunaren artean kontzientzia sartzea lortzen dugun bakoitzean, une batez bada ere, ez dugu ezaguna dugun patroia elikatzen. Eta aukera hori errepikatzen denean, geure buruaz beste esperientzia bat sortzen hasten gara. Horrek ez du esan nahi iragana aldatzen denik, baizik eta jada ez dugula beti handik erantzun beharrik.
Horrela ere zaindu dezakegu mintza. Kontua ez da gatazkak saihestea edo denok berdin pentsatzea, baizik eta aurrean dugunari benetan noiz erantzuten ari garen eta, jakin gabe, geure historiari dagokion norbaiti edo zerbaiti ere noiz erreakzionatzen ari garen bereizten ikastea. Desberdintasun horren erantzukizuna hartzeko gai garenean, zatiketa elikatzeari uzten diogu eta lotzen gaituen ehuna sostengatzen laguntzen dugu.
Mugimendu hori ez da gugan amaitzen. Maitatzeko, isiltzeko, exijitzeko, geure burua babesteko edo gatazkaren aurrean erreakzionatzeko moduak belaunaldiz belaunaldi igaro daitezke, inork kontzienteki transmititzea erabaki gabe. Begiratzen ez dugunak errepikatzeko joera du; aitortu eta eraldatu dezakegunak, berriz, ez du modu berean igaro beharrik gure ondoren datozenengana.
Gure aurretik gertatutakoa aldatu ezin badugu ere, eta hurrengo belaunaldiaren bidea zein izango den erabaki ezin badugu ere, gure bidez igarotzen den horren erantzukizuna har dezakegu. Beharbada, lan honen aukerarik itxaropentsuenetako bat horixe da: urrutitik datorren historia batek gugan beste norabide bat hartzeko leku bat aurkitzea.
Hori guztia oraindik bizirik zegoela, Vision Quest hasi zen.
Basora sartzeak ez zuen beste prozesu bat ireki. Itzalaren Tailerrean zabaltzen hasitakoari jarraipena eman zion, eta bilaketa hasi zutenek han, lau egunez, zer landu nahi zuten argiago aitortu ondoren egin zuten. Isiltasunak, barauak, bakardadeak eta naturarekin zuzeneko harremanak beste espazio bat eskaini zuten agertutakoarekin egoteko. Tradizio xamanikoak ondo ezagutzen du ohiko erreferentzietatik denbora batez aldentzearen balioa: kanpoko ahotsak gutxitzen direnean eta gugandik espero denari etengabe erantzuteari uzten diogunean, barruan gertatzen ari dena beste modu batean entzun dezakegu.
Hamahiru urte daramatzat esperientzia hau gidatzen, eta behin eta berriz egiaztatzen dut naturak ez digula erantzunik eman behar ikusten laguntzeko. Batzuetan, aspalditik atzeratzen ari ginen erabaki bat, beste begirada bat behar duen harreman bat edo garrantzitsua dela esaten dugunaren eta benetan energia non jartzen dugunaren arteko distantzia argiago ikusten laguntzen digu. Beste batzuetan, agertzen den horrek denbora besterik ez du behar.
Vision Quest ere ez da basoan amaitzen. Ikuspena gurekin itzultzen da bizitzara, han aurkitzen baitu aitortu dugunak bere benetako neurria: lehen saihesten genuen elkarrizketa batean, jarri behar dugun muga batean, aspalditik atzeratzen ari garen erabaki batean edo zerbait berriro aktibatzen zaigun une horretan, nondik ari garen erantzuten berriro galdetzeko gai garenean.
Beharbada, uda osoan gurekin doan arketipoa ulertzeko modu sinple bat da hau. Ikusleak ez digu etorkizuna asmatzea eskatzen, baizik eta begirada fintzea, gure egia aitortzea eta dagoeneko ikusteko gai garen horren arabera bizitzeko behar dugun koherentzia aurkitzea. Egia errurik eta epairik gabe adierazteko bere printzipioak, hain zuzen, benetakotasun horretara zuzentzen gaitu.
Eta Itzalaren Tailerrean eta Vision Quest-en bizitako guztia integratzen jarraitzen den bitartean, udak proposatzen digun eraldaketaren atalase honetan murgilduta jarraitzen dugu, eta eklipsearen erretiroa prestatzen hasi gara dagoeneko.
Hurrengo topaketak berriro gelditzera eta entzutera eramango gaitu, naturari erritmoa markatzen utziz, uda honetan zabaltzen hasi den guztiari jarraipena emango dion esperientzia batean.
Une honek zuei ere dei egiten dizuela sentitzen duzuenontzat, gonbidapena zabalik dago. Berriro elkartuko gara zeru baten azpian, une batez argiak eta itzalak mugimendu beraren parte direla gogoraraziko digun zeru baten azpian.